Patent, buluş yapmayı özendirmek, yenilikleri ve yaratıcı fikri teşvik etmek ve üçüncü kişilerin kullanma, satma, üretmesini engelleme hakkı olan buluşun ya da kullanma hakkının kime ait olduğunu gösteren resmi belgedir. Bu çalışmamızda patent ve alım süreci üzerinde durulacaktır.
Patent tescil edildiği andan itibaren hak sahibine bir defa için 20 yıllık koruma sağlar. Bu sürenin uzatılma şansı yoktur. Süresi biten patent halka mal olmakta, isteyen herkesin kullanımına açık hale gelmektedir.
Patentler diğer ürün ya da hizmetler gibi satılabilirler, lisanslama yoluyla başkalarına kiralanabilirler, miras yoluyla başka kuşaklara aktarılabilirler. Bir buluşun patent belgesi alabilmesi için olması gereken üç önemli şart vardır. İlk olarak yapılan buluşun dünya çapında bir yenilik ortaya koyması gerekmektedir. Buluşun yapıldığı alan ile ilgili teknik bir yeniliğin var olması ve buluşun uygulanabilir yani hayata geçirilebilir olması gerekmektedir.
Ayrıca bazı konular hakkında patent verilemez. Bu konular;
- Keşifler, bilimsel teoriler, matematik metotları
- Zihni, ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar
- Edebiyat ve sanat eserleri, bilim eserleri, estetik niteliği olan yaratmalar, bilgisayar yazılımları
- Bilginin derlenmesi, düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile ilgili teknik yönü bulunmayan usuller
- İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak cerrahi ve tedavi usulleri ile insan, hayvan vücudu ile ilgili teşhis usulleridir.
Bazı buluşlar ise patent verilerek korunamaz. Bunlar;
- Konusu kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan buluşlar,
- Bitki veya hayvan türleri veya önemli ölçüde biyolojik esaslara dayanan bitki veya hayvan yetiştirilmesi usulleridir.
Patent Alım Süreci
İlk olarak buluş olduğu ileri sürülen ürün hakkında uzman bir patent vekili tarafından ön araştırma yapılması gerekmektedir. Ön araştırma vekili yukarıda saymış olduğumuz şartların varlığının olduğunu tespit ettiği takdirde ürünün buluş olduğuna karar verir ve ürünün ayrıntılı belgelerini ve resimlerini alır. Tüm bu aşamalar bitince patent vekili buluşu anlatan patent tarifnamesini yazar ve ürünü bulan kişiye gönderir. Ürünü bulan kişi gerekli görmesi halinde düzeltmeler yapabilir. Düzeltme yapması halinde patent vekiline tekrardan tarifname yollanır. Patent tarifnamesi tamamlandıktan sonra patent almak için Türk Patent ve Marka Kurumuna başvurulur.
Bu işlemler tamamlandıktan sonra patent başvurusu için Türk Patent ve Marka Kurumuna başvuru dilekçesi ve başvuru ücretinin dekontu yollanır. Başvuru dilekçesinde Patent tarifnamesi de bulunmalıdır. Patent almak için yapılan resmi başvuru, Sınai Mülkiyet Kanununun 95 inci maddesine göre ilk olarak şekli şartlara uygunluk açısından incelenir. Şekli incelemede eksiklikler çıkarsa tamamlanır ve şekli uygunluk yazısı alınır. Şekli şartlara uygun olan veya uygunsuzluğu giderilmiş başvurular için araştırma talep edilir. Başvuru tarihinden itibaren 12 ay içerisinde buluş sahibi araştırma talebinde bulunmalıdır. Araştırma tamamlandıktan sonra Türk Patent ve Marka Kurumu başvuru sahibine araştırma raporunu iletir.
Patent Türleri
Patent, incelemeli ve incelemesiz olarak iki ayrı şekilde alınabilir. Araştırma raporunun olumlu olması ve incelemesiz patent talebinde bulunulması halinde bu aşamada buluş sahibi incelemesiz patent belgesini alabilir.
Zira incelemeli patent isteniyorsa araştırma raporundan sonra buluş sahibinin 3 ay içinde inceleme talebinde bulunması gerekmektedir. Buluş sahibinin aynı buluş için 3 kez inceleme talebinde bulunma hakkı vardır. Türk Patent ve Marka Kurumundan olumlu yanıt geldiğinde incelemeli patent belgesi alınabilir. Ayrıca başvuru tarihinden itibaren her yıl yenileme ücreti ödenmesi gereklidir.
Belge kararından itibaren 6 ay içinde yayınlanan patent kararına üçüncü kişiler itiraz edebilir. Üçüncü kişilerin itirazına patent sahibi görüşlerini sunabilir veya patentte değişiklik yapabilir. İtiraz, patent sahibinin görüşleri ve patentte değişiklik talepleri de dikkate alınarak, kurul tarafından incelenir. Kurul kararına göre patent hükümsüz olur veya patent korumasının devamına karar verilir.
Son olarak belirtmekte fayda var ki her patent sadece başvuru yapılan ülkede koruma sağlar. Yani ülkesellik ilkesi geçerlidir. Patentin diğer ülkelerde de koruması için, istenen ülkelere de başvuru yapılması gerekmektedir. Bu tür başvurularda rüçhan hakkından yararlanmak önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Patent alma süreci uzun ve maliyetli bir iştir. Dolayısıyla konusunda uzman bir vekilin yönlendirmeleri ile süreci takip etmek hem maddi kayıp hem de zaman kaybı yaşanmaması için önem arz etmektedir.