Türk hukuk sisteminde kesinleşmiş hapis cezasının kanunda belirtilen kurallar ve hesaplamalar dikkate alınarak ceza infaz kurumunda çektirilmesi kuraldır. Ancak gerekli şartların oluşması halinde hükümlünün, hapis cezasını ceza infaz kurumunda tam zamanlı infaz etmeme olanağı bulunmaktadır. Bahsi geçen olanak özel infaz usullerinin uygulanması ile mümkün olabilmektedir. Bu çalışmada özel infaz usulleri üzerinde durulacaktır.
ÖZEL İNFAZ USULLERİ NELERDİR ?
Özel infaz usulleri, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 110. maddesinde düzenlenmiştir. Gece infazı, hafta sonu infaz ve konutta infaz olmak üzere üç başlıktan oluşmaktadır.
HAPİS CEZASININ GECE VE HAFTASONU İNFAZI
Geceleyin infaz, hükümlünün hafta içi her gün 19:00’da ceza infaz kurumuna girip ertesi sabah 07:00’da ceza infaz kurumundan çıkış yapması ile cezanın infaz edilmesini ifade etmektedir. Hafta sonu infazda ise hükümlü, her hafta cuma günü saat 19:00’da ceza infaz kurumuna girmekte pazar akşamı saat 19:00’da ise ceza infaz kurumundan ayrılmaktadır. Geceleyin veya hafta sonu infaz usulüne tabi olan hükümlüler, haftanın yalnız iki günü yahut beş gecesi ceza infaz kurumunda kalarak bir hafta boyunca cezasını infaz etmiş sayılmaktadır.
GECELEYİN VE HAFTA SONU İNFAZ USULÜNDEN YARARLANABİLME ŞARTLARI
-İnfaz edilen hapis cezasının kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme suçu hariç olmak üzere taksirle işlenen suçlarda ise toplam beş yıl veya daha az süreli olması
-Hükümlünün belirli suçlardan mahkûm olmaması (terör suçları, örgüt suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar)
-Hükümlünün infaz ettiği hapis cezasının adli para cezasından çevrilmiş hapis cezası olmaması
-Hükümlünün koşullu salıverilmesinin geri alınmamış olması
-Hükümlünün 5275 sayılı kanunun 105/A maddesinin altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca açık ceza infaz kurumuna gönderilmemiş olmaması
GECELEYİN VE HAFTA SONU İNFAZ TALEBİNE İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
Geceleyin ve hafta sonu infaz talebi içerir başvuru, cezaevinin bağlı bulunduğu adliyenin İnfaz Hâkimliğine yapılmalıdır. Kanunun amir hükmü uyarınca özel infaz usullerinin uygulanabilmesi için mutlaka hükümlünün talebiaranmaktadır. Başvuru, ceza kesinleştikten ve infaz aşamasına geçildikten sonra yapılmalıdır. Cezanın infazına ceza infaz kurumunda başlanmış olsa dahi cezanın infazı süresince talepte bulunulması mümkündür.
Yukarıda açıklanan şartları taşımak doğrudan başvurunun kabulünü gerektirmemektedir. İnfaz hâkimi suçun niteliği, hükümlünün kişisel geçmişi ve infazdan beklenen gayeyi dikkate alarak takdir yetkisini kullanmaktadır. Bu nedenle başvuru dilekçesinin ekine talep gerekçesi ile bağlantılı belgelerin eklenmesi gerekmektedir. Örneğin; maddi sıkıntı yaşayan ya da hasta aile yakınının bakımını üstlenen hükümlünün, çalışma ve gelir durumunu kanıtlayan belgeler ile ailevi ve sosyal durumu gösterir belgeleri dilekçe ekine eklemesinde fayda bulunmaktadır. Ayrıca dilekçe ekine kesinleşmiş mahkûmiyet kararı, çağrı kağıdı veya varsa müddetname de eklenmelidir.
5275 sayılı kanun 110. maddesinin 8. fıkrasında infaz hâkiminin talebi reddetmesi veya kabul etmesi kararına karşı, itiraz kanun yolunun açık olduğu düzenlenmiştir. Aynı kanunun 110. maddesinin 7. fıkrasında ise talebin kabulüne karar verildikten sonra belirlenen gün ve saatlerde ceza infaz kurumuna geçerli ve belgeli bir mazeret olmaksızın gelinmemesi hâlinde infaz hakiminin özel infaz usulünün uygulanmasına derhal son vereceği düzenlenmiştir. Bu durumda cezanın infazına genel hükümlere göre ceza infaz kurumunda kesintisiz devam edilecek ve hükümlü denetimli serbestlik hakkından faydalanamayacaktır.
KONUTTA İNFAZ VE ŞARTLARI
Konutta infaz hükümlünün yaş, cinsiyet, sağlık ve ailevi durumları gözetilerek hapis cezasının ceza infaz kurumu yerine konutta çektirilmesini sağlayan özel infaz usulüdür. Bu usulün uygulanabilmesi, hükümlünün kişisel durumu, ceza miktarı, infaz edilecek suçun niteliği ve zararın giderilmesi kriterlerine bağlıdır.
-Müddetnamenin Bulunması: Konutta infaz talebinin değerlendirilebilmesi için öncelikle hükümlü hakkında müddetname düzenlenmiş olması ve infaz edilecek ceza süresinin belirlenmesi gerekir.
-Zararın Giderilmesi Şartı: Mahkûmiyete konu suç nedeniyle doğmuş zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine dair hukukî sorumlulukların yerine getirilmesi konutta infaz usulünün uygulanabilmesi için şarttır.
-Yaş, Cinsiyet ve Ceza Süresine Dayalı Şartlar (5275 sayılı Kanun m. 110/2):
| Hükümlünün Durumu | Azami Ceza Süresi |
| Kadın, çocuk veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler | Toplam 3 yıl veya daha az süreli hapis cezası |
| Yetmiş yaşını bitirmiş kişiler | Toplam 4 yıl veya daha az süreli hapis cezası |
| Yetmiş beş yaşını bitirmiş kişiler | Toplam 5 yıl veya daha az süreli hapis cezası |
| Seksen yaşını bitirmiş kişiler | Toplam 6 yıl veya daha az süreli hapis cezası |
-Hastalık veya Engellilik Durumu (5275 sayılı Kanun m. 110/3): Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere, maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyeceği usulüne uygun sağlık raporuyla tespit edilen hükümlüler toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmuyorsa konutta infaz kararı verilebilecektir.
-Kadın Hükümlülerde Doğum Hali (5275 sayılı Kanun m. 110/4): Doğum yaptığı tarihten itibaren altı ay geçen ve toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen kadın hükümlülerin cezasının konutunda çektirilmesi mümkündür. Ancak konutta infaz kararı verilebilmesi için doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş olması gerekmektedir.
KONUTTA İNFAZ USULÜNDEN YARARLANAMAYACAK HÜKÜMLÜLER
Hastalık ve yeni doğum halleri hariç olmak üzere; terör suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan mahkûm olanlar, adli para cezası hapse çevrilenler, koşullu salıverilme kararı geri alınanlar ile ikinci defa mükerrir olanlar konutta infaz usulünden yararlanamayacaktır.
KONUTTA İNFAZ TALEBİNE İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
Konutta infaz talebine ilişkin başvuru süreci, hafta sonu ve geceleyin infaz usulüne ilişkin başvuru süreciyle aynıdır. Diğer özel infaz usulü başvuru evraklarına ek olarak başvuru dilekçesine; suçtan doğan zararın giderildiğine dair belgeler, sağlık veya engellilik nedenine dayanılıyorsa sağlık kurulu raporları, doğum haline dayanılıyorsa doğum ve nüfus kayıtları eklenmelidir.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
5275 sayılı Kanunun 110. maddesinde düzenlenen geceleyin, hafta sonu ve konutta infaz usulleri; cezanın hükümlünün sosyal ve ailevi hayatı üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Yaş, cinsiyet, sağlık durumu veya ceza süresi gibi şartları taşıyan hükümlüler, adli adımları ve zarar giderme yükümlülüklerini yerine getirerek bu usullerden yararlanmak üzere İnfaz Hâkimliğine başvurabilmektedir. Ancak tüm koşullar sağlansa dahi başvurunun kabul edilmesi, hâkimin somut olayın özelliklerine göre kullanacağı takdir yetkisine bağlıdır. Sonuç olarak bu mekanizma, usulüne uygun işletildiğinde bireysel ve toplumsal şartları gözeten dengeli bir infaz süreci sunmaktadır.