Kanser tedavisinde hedefe yönelik akıllı ilaçlar ve immünoterapiler, modern tıbbın sunduğu en hayati tedavi seçenekleridir. Ancak bir kutu veya kür maliyeti on binlerce lirayı bulan bu yenilikçi ilaçların Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından geri ödeme kapsamına alınmaması ya da katı Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kısıtlamalarına takılması, hastaların tedaviye erişimini engellemektedir. Bu mağduriyet karşısında hastalar ve hasta yakınları yargı yoluna başvurarak SGK kanser ilacı bedelinin karşılanması ve geriye dönük ilaç bedeli iadesi davası açmaktadır.
Bu çalışmada akıllı ilaç davası şartları, görevli mahkeme, SGK başvuru süreci, kanser ilacı ihtiyati tedbir dilekçesi esasları ve Yargıtay’ın güncel yerleşik içtihatları çerçevesinde aranan tıbbi ispat koşulları incelenmiştir.
Kanser İlacı ve Akıllı İlaç Davalarında Yasal Dayanak ve Görevli Mahkeme
Kanser ilaçlarının Kurum tarafından karşılanmasına ilişkin temel mevzuat dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 63. maddesi ile 72. maddesidir. Anılan Kanun’un 63/1-(f) bendi gereğince Kurum, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri kapsamındaki teşhis ve tedaviler için gerekli ilaçları temin etmekle yükümlüdür. SGK bu finansman yetkisini Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ve ekinde yer alan Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi (Ek-4/A) vasıtasıyla sınırlandırmaktadır.
Akıllı İlaç Davasında Görevli Mahkeme Hangisidir?
“Kanser ilacı davası hangi mahkemede açılır?” sorusu uygulamada en kritik usul sorunlarından biridir. 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesi açıkça; aksi belirtilmeyen hâllerde bu Kanun hükümlerinin uygulanmasından doğan tüm uyuşmazlıkların İş Mahkemelerinde görüleceğini hükme bağlamıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin 22.09.2025 tarihli kararında da (E. 2025/408, K. 2025/531) açıkça vurgulandığı üzere, 5510 sayılı Kanun kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılan kişiler bakımından SGK aleyhine açılacak tüm kanser ve akıllı ilaç bedeli davalarında görevli yargı kolu adli yargı, görevli mahkeme ise İş Mahkemesidir. Müstakil İş Mahkemesi bulunmayan adliyelerde ise dava Asliye Hukuk Mahkemesinde İş Mahkemesi sıfatıyla açılır.
SGK Kanser İlacı Davası Açma Şartları Nelerdir? (Dava Öncesi Zorunlu Süreç)
Akıllı ilaç ve kanser ilacı bedellerinin tahsili amacıyla doğrudan dava açılması, davanın usulden reddedilmesine yol açabilir. Usul hukukuna ilişkin şu aşamaların eksiksiz tamamlanması gerekir:
- SGK’ya Yazılı Başvuru Zorunluluğu (Dava Şartı)
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda mahkemeye gitmeden önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı idari başvuru yapılması yasal dava şartıdır.
- Kuruma yapılan yazılı başvuruya 60 gün içinde yazılı cevap verilmezse talep zımnen reddedilmiş sayılır.
- SGK’nın ret cevabı vermesi veya 60 günlük sürenin sessizlikle dolması üzerine dava açma hakkı doğar. Bu yasal süre beklenmeden açılan davalar dava şartı yokluğundan usulden reddedileceğinden başvuru tarihi titizlikle belgelenmelidir.
Kanser İlacı Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinde öngörülen zorunlu arabuluculuk kurumu, yalnızca işçi ve işveren arasındaki bireysel alacak, kıdem/ihbar tazminatı ve işe iade taleplerine özgülenmiştir. SGK aleyhine açılan akıllı kanser ilacı davaları sosyal güvenlik mevzuatına tabi idari nitelikli uyuşmazlıklardan kaynaklandığı için arabuluculuk dava şartına tabi değildir.
Hangi Kanser İlaçları Hakkında Dava Açılabilir?
Uygulamada hiçbir kanser ilacı için peşin ve otomatik bir ödeme hakkı tanınmamaktadır. Davanın kabul edilebilirliği ilacın ticari markasından ziyade ruhsat, kullanım izni ve tıbbi gereklilik durumuna bağlıdır. Dava konusu edilen ilaçlar iki ana grupta toplanmaktadır:
- SUT Listesinde Yer Almayan ve Endikasyon Dışı (Off-Label) Kanser İlaçları: Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından ruhsatlandırılmış olmakla birlikte hastanın mevcut kanser türü için onaylanmamış ilaçlar veya şahsi ithalat kapsamında yurt dışından getirilen ilaçlardır. Bu ilaçlar için Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’ndan TİTCK Endikasyon Dışı İlaç Kullanım İzni alınması zorunludur. Ayrıca ilacın faz 3 ve faz 4 çalışmalarının tamamlanmış olması, tıbbi literatürde etkinliğinin kanıtlanmış olması aranır.
- SUT Kapsamında Olup Kısıtlayıcı Kriterler Sebebiyle Ödenmeyen İlaçlar: İlaç SUT eki Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi’nde bulunsa dahi; evre kısıtı, kaçıncı basamak tedavi olduğu, kombine kullanım sınırlamaları veya gen mutasyonu / biyobelirteç (PD-L1 vb.) yüzdesi şartlarını karşılamadığı gerekçesiyle SGK tarafından karşılanmayan ilaçlardır.
Kanser İlacı İhtiyati Tedbir Kararı Nasıl Alınır?
Kanser hastalığı zamana karşı yarışılan ve tedavisi geciktirilemez bir süreçtir. Davanın aylar veya yıllar sürmesi hastanın ilaca erişememesi ve telafisi imkânsız yaşamsal zararlar doğurması riskini taşır. Bu sebeple 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. maddesi gereğince dava dilekçesiyle birlikte mutlaka ihtiyati tedbir talebinde bulunulmalıdır.
Mahkemeden talep edilecek ihtiyati tedbir ile; yargılama sonuçlanıncaya kadar ilacın kesinti yapılmaksızın ve hasta katılım payı muafiyetiyle doğrudan SGK tarafından karşılanması istenir. İş Mahkemeleri, sunulan tıbbi raporlar ve TİTCK izinlerini değerlendirerek çoğunlukla davanın başında (tensip zaptı ile birlikte) teminatsız ihtiyati tedbir kararı vermektedir.
Yargıtay Emsal Kararları Işığında Mahkemenin Aradığı İspat Kriterleri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, kanser ilacı bedeli davalarında salt davacı hekiminin reçete etmesi yeterli görülmemekte, mahkemelerce sıkı bir tıbbi inceleme yapılması emredilmektedir:
1- Tedavi Evraklarının Celbi ve SUT Değerlendirmesi
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin istikrarlı kararlarında (13.11.2023 tarihli E. 2023/11098, K. 2023/11134 [12]; 11.03.2024 tarihli E. 2023/13548, K. 2024/2528 [13]; 05.02.2024 tarihli E. 2023/13701, K. 2024/667; öncelikle davacı hastaya ait tüm epikriz raporları, patoloji ve genetik tetkiklerin celp edilmesi, ilacın talep tarihinde SUT kapsamında olup olmadığının ve SUT şartlarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
2- Üniversite Tıbbi Onkoloji Bilim Dalından Sağlık Kurulu Raporu Şartı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 29.11.2023 tarihli, E. 2023/971, K. 2023/1149 sayılı ilamı ile 03.12.2025 tarihli, E. 2024/337, K. 2025/789 sayılı kararı uyarınca, ilacın tıbbi zorunluluğu mutlaka üniversitelerin tıbbi onkoloji bilim dalından teşekkül edecek sağlık kurulu raporu ile ispatlanmalıdır. Bu heyet raporunda şu 4 temel soruya açık ve bilimsel yanıt aranır:
- Davaya konu ilacın hastanın kanser türünde hayati öneme haiz ve kullanılmasının zorunlu
olup olmadığı, - İlacın tıbben ve fennen hastanın iyileşmesine katkı sağlayıp sağlamayacağı,
- İlacın hangi evrede, hangi dozda ve hangi tedavi protokolüyle kullanılacağı,
- Dava konusu akıllı ilacın, SGK tarafından ödenen standart klasik kemoterapi yöntemlerine
göre daha etkin ve daha yararlı olup olmadığı.
Yargıtay’a Göre “İyileştirme” Kavramı Nedir?
Yargıtay yerleşik içtihatlarında “iyileştirme” kavramını yalnızca kanserin tamamen yok edilmesi (tam remisyon) ile sınırlamamıştır. İlacın hastanın yaşam süresini uzatması (sağkalım avantajı), hastalığın metastaz yapmasını veya büyümesini durdurması (progresyonsuz sağkalım) ve ağrıları azaltarak yaşam kalitesini artırması da iyileştirme kapsamında kabul edilmektedir.
Görüleceği üzere bu dava türü oldukça teknik bir hukuki uyuşmazlık olup sürecin bir avukat tarafından yürütülmesi kişinin hak kaybına uğramaması açısından faydalı olacaktır.