İş sözleşmesi haklı nedenle feshedilmiş olsa dahi bu nedenin geçersiz olduğu iddiası ileri sürülüyorsa veya neden belirtilmeksizin iş sözleşmesinin işverence feshi gerçekleşiyorsa bu durumda işçi işe iade davası açabilir.
İşe iade davasının sözleşme feshedilme tarihinden itibaren 1 ay içinde açılması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü bir süredir. Dolayısıyla karşı taraf ileri sürmese dahi hakim re’sen yani kendiliğinden karar verebilir. Dava bakımından ispat yükü işverene aittir ancak işçi başka bir nedenle feshedildiğini iddia ediyorsa bu konuda ispat işçiye ait olacaktır.
Davanın işçi lehine sonuçlanması durumunda işçinin, işverene kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içerisinde başvurması gerekmektedir. İşverenin ise işçiyi 1 ay içerisinde işe başlatması gerekmektedir. Aksi halde işveren tazminat ödemekle sorumludur. İşe iade davasında işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminatı da mahkeme belirlemiş olur. Bu tazminat, işçinin en az 4 en çok 8 aylık ücreti tutarında ödenecek olan miktardır.
Dava işçi aleyhine sonuçlandığı durumda mahkeme işçinin iş akdinin haklı fesihle sona erdiğine karar vermiş demektir. Bu durumda işçi yargılama giderleri ve karşı vekalet ücretine hükmedildiği takdirde bu ücreti ödemekle sorumlu olacaktır. İşçinin kendisine verilmeyen hak etmiş olduğu alacakları başka bir dava ile talep edebilir.
Dava devam ederken işverenin işçiyi geri çağırması durumunda işveren haklı nedenle fesih olmadığını işçiyi geri çağırmasıyla kabul etmektedir. İşçi, boşta geçen zaman ücretini işverenden isteyebilir. Ancak işe iade davası açılabilmesi için belli koşullar aranmaktadır. Bu koşullar;
- İşyerinde 30 veya daha üzeri işçi çalıştırılıyor olması,
- İşçinin işyerinde en az altı aylık kıdemi olması,
– Yeraltı işlerinde çalışan işçilerde altı aylık kıdem şartı aranmaz.
- Belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışılması,
-Bu hak belirsiz süreli çalışan işçilere tanınmıştır. Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilerde zincirleme şeklinde belirli süreli iş sözleşmesi yapılıyorsa bu durum Yargıtay tarafından belirsiz süreli iş sözleşmesi gibi kabul edilmektedir.
- İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi,
- Feshin geçerli bir nedene dayanmaması,
–Özellikle aşağıdaki hususlar fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz:
- Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak.
- İşyeri sendika temsilciliği yapmak.
- Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip “veya yükümlülüklerini yerine getirmek” için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak.
- Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler.
- 74 üncü maddede öngörülen ve kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek.
- Hastalık veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık.
İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap edilir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, işyerinde çalışan işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.
- İşveren vekili olmamaktır.
Yukarıda sayılan koşulların mevcut olması halinde işçi 1 ay içerisinde işe iade davası açabilir. İşe iade davası, işçinin hak kayıplarına uğramaması, işine geri dönebilmesi, özetle işçiyi korumak amacıyla getirilmiş olan bir müessesedir.