Eşlerin evlilik öncesi ve sonrası edindikleri mallar üzerindeki hak ve yükümlülükleri ile evlilik sona erdiğindeki paylaşıma yönelik kurallar toplamı “Eşler arasındaki mal rejimleri” olarak tanımlanabilir. Mal rejiminin amacı edinilmiş malların yönetimini, mallar üzerindeki hakları ve borçlardan sorumluluğu düzenler. Dolayısıyla evlilik içinde veya evliliğin sona ermesi halinde malların hukuken nasıl olacağı mal rejimi kurallarına göre belirlenir.
01.01.2002 tarihinden sonra Türk Medeni Kanunu değişikliğe uğramış ve mal rejimleri bakımından farklılıklar ortaya çıkmıştır. Eski Medeni Kanun döneminde evlenmiş eşler arasında 31.12.2001 tarihine kadar geçerli yasal mal rejimi mal ayrılığı, 01.01.2002 tarihinden sonra geçerli olan yasal mal rejimi ise edinilmiş mallara katılma rejimidir. Yeni mal rejiminin nasıl uygulanacağı konusunda ise karışıkları gidermek amacıyla Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun çıkarılmış ve sorunlar giderilmeye çalışmıştır. 4722 Sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’ un 10uncu maddesi hükmüne göre ise “Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce evlenmiş olan eşler arasında bu tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi devam eder. Eşler Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak bir yıl içinde başka bir mal rejimi seçmedikleri takdirde, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar.” Yukarıda bahsi geçen yasa gereğince yeni mal rejimine geçiş şekli belirlenmiştir.
Yeni Türk Medeni Kanunu’nda yer alan mal rejimleri şunlardır;
- Yasal Mal Rejimi Edinilmiş mallara katılma rejimi (TMK 202/1, TMK 218-241)
- Seçilebilir Mal Rejimleri (TMK 202/2)
– Mal Ayrılığı (TMK m. 242-243)
– Paylaşmalı Mal Ayrılığı (TMK m. 244-255)
– Mal Ortaklığı (TMK m. 256-281)
Yasal Mal Rejimi Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
Türk Medeni Kanunu’nun evlilik birliği için öngörmüş olduğu yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler, aralarında yapacakları bir sözleşme ile hiçbir mal rejimine bağlı olmadıklarını kararlaştıramazlar. Zira böyle bir sözleşme yapılsa dahi, aralarında böyle bir düzenlemenin kararlaştırılmış olması halinde de TMK. m. 202/1 maddesi geçerli olacaktır. Yani;
“Eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır.”
Hükmü gereğince yasal mal rejimine bağlı sayılarak haklarında bu rejimin kuralları kendiliğinden uygulanır. Edinilmiş mal ise Türk Medeni Kanununun TMK 219. maddede şu şekilde ifade edilmiştir:
Edinilmiş mal: Her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. TMK’nın 219. maddesine göre bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır:
- Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
- Kişisel malların gelirleri,
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
Kişisel mallar ise Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine göre şunlardır:
- Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,
- Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri
- Manevi tazminat alacakları,
- Kişisel mallar yerine geçen değerler.
Eşler kanunumuza göre bir mal rejimi belirlemek istiyorlarsa yasada sayılan seçilebilir dört çeşit mal rejiminden birini seçmek zorundadırlar. Eşler, bu mal rejimini seçtikten sonra yazılı olarak belirtmeleri gerekir. Eğer kanuna göre eşler herhangi bir mal rejimi seçmedikleri takdirde kanuni mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olacaklardır. Dolayısıyla hiçbir mal rejimi seçilmediği takdirde yukarıda saymış olduğumuz kişisel mallar ve edinilmiş mallar ayrımına tabi olacaklardır.
Seçilebilir Mal Rejimleri
Mal Ayrılığı Rejimi
Mal ayrılığı rejimi, Türk Medeni Kanunumuzun 242. maddesinde düzenlenmiştir;
“Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur.”
Buna göre eşlerin, mal ayrılığı rejimini seçmeleri halinde evlilik birliğinin sona erme sürecinde herhangi bir tasfiye işlemine tabii tutulmayacaklardır. Boşanma davası sona erdiğinde eşler hangi mallara malik iseler o mallara malik olmaya devam edeceklerdir. Mal ayrılığı rejimi, eşlerden birinin ölümü, boşanma, evliliğin iptali veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. 01.01.2002 tarihinden önce yasal olarak bu rejim benimsenmekte idi.
Paylaşmalı Mal Ayrılığı Rejiimi
Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde, mal ayrılığı rejiminden farklı olarak burada rejim etkisini evlilik birliğinin sona ermesiyle birlikte gösterecektir. Tasfiye süreci şu şekilde ilerler;
- Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alır.
- Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi sona erdiğinde, üstün yararı olduğunu ispat eden eş, diğer önlemler yanında, eşine payının ödeme günündeki karşılığını vermek suretiyle paylı mülkiyetteki malın kendisine verilmesini isteyebilir.
- Eşlerden biri diğerine ait olup, paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa; mal rejiminin sona ermesi halinde, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel ödenmesini isteyebilir.
- Eşlerden biri tarafından paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin kurulmasından sonra edinilmiş olup ailenin ortak kullanım ve yararlanmasına özgülenmiş mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar veya bunların yerine geçen değerler, mal rejiminin sona ermesi halinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır. Paylaştırmada işletmelerin ekonomik bütünlüğü gözetilir.
Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi de mal ayrılığı rejimine benzemektedir. Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer.
Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine veya mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde de mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.
Mal Ortaklığı Rejimi
Mal ortaklığı Türk Medeni Kanunu madde 256’da düzenlenmiştir;
“Mal ortaklığı rejimi, ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar.”
Genel mal ortaklığında eşlerin kanun gereğince kişisel mal sayılanlar dışındaki malları ile gelirleri ortaklık mallarını oluşturur. Eşler, ortaklık mallarına bölünmemiş bir bütün olarak sahip olurlar.
Bu mal rejimi ile eşler aralarında tam bir mal ortaklığı sağlayabilecektir. Eşler, evlilik birliğine bağlı mallar için ortak hareket etmekle yükümlü olup keyfi bir tasarrufta bulunamayacaklardır.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle sadece edinilmiş mallardan oluşan bir ortaklık kabul edebilirler. Kişisel malların gelirleri de bu ortaklığa dahildir.
Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle belirli malvarlığı değerlerini veya türlerini, özellikle taşınmaz malları, bir eşin kazancını, bir meslek veya sanat icrası için kullandığı malları ortaklık dışında tutabilirler. Aksi sözleşmede öngörülmedikçe bu malların gelirleri ortaklığa dahil değildir.
Borçlar bakımından;
Eşlerden her biri, aşağıdaki borçlardan kişisel malları ve ortaklık mallarıyla sorumludur:
-Evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan,
-Ortaklık mallarını veya ortaklık mallarına giren gelirleri kullanarak bir meslek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlardan,
-Diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan,
-Kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan.
Son olarak ayrıca, her eş, diğer bütün borçlardan kendi kişisel mallarıyla ve ortaklık mallarının değerinin yarısı kadarıyla sorumlu tutulur.
Mal ortaklığı rejimi eşlerden birinin ölümü, boşanma, evliliğin iptali, başka bir mal rejiminin kabulü veya eşlerden biri hakkında iflasın açılmasıyla sona erer.
Mal rejimine ilişkin davalarda görevli mahkeme Aile Mahkemesi’dir. Konuyla alakalı daha ayrıntılı almak için bize her zaman başvurabilirsiniz.