Teminat senedi ile aslında kişi borç altına girmemekte yapacağını söz verdiği işin tam ve eksiksiz olarak zamanında tamamlanacağının garantisini vermektedir. Söz verildiği gibi zamanında ve tam olarak iş tamamlanmadığı durumlarda, bu senette yer alan teminat hükümleri geçerli olacaktır. Anlaşılacağı üzere teminat senedi kişiyi borç altına sokan bir senet değildir. Kişi bu senedi imzalayarak verdiği taahhüdü yerine getirmediği takdirde sorumluluğu olduğunu kabul etmektedir.
Teminat senetleri ile ticari hayatta sıklıkla karşılaşılmaktadır. Bunun sebebi ise sözleşmenin taraflarının işin yapılmaması veya eksik yapılması durumunda zararının karşılanacağını garanti altına almak istemesidir. Teminat senetlerinin ticari hayatta ekonomik güveni tesis ettiğini ve işlemleri hızlandırdığını söylemek yerinde olacaktır.
Borç senetleri kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takibe konu olabilmektedir. Bunlar bono, poliçe ve çektir. Kambiyo senetleri para niteliği taşıyan alacak hakkı veren kıymetli evraklardır. Teminat senetleri kayıtsız şartsız borç ikrarı içermemesi sebebiyle kambiyo senedi vasfı taşımazlar. Bu sebeple kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takibe konu olamazlar. Ancak Yargıtay teminat senedi olabilmesi için bazı kıstaslar getirmiştir. Şöyle ki; bir senette tek başına “teminat içindir” veya “teminattır” ifadelerinin bulunuyor olması o senedin teminat senedi olduğu anlamına gelmez. Nitekim bu durumlarda kambiyo senedine mahsus haciz yolu ile takip yapılabilmektedir. Birazdan bahsedeceğimiz hususlar doğrultusunda teminat senedi niteliği taşıyan senetler ise genel haciz yoluyla takibe konu olabileceği gibi aynı zamanda alacak davalarına da konu olabilmektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2022/3962 Esas 2022/6308 Karar 29.06.2022 Tarihli Kararı
“(…) Davacı … emrine düzenlenen, keşidecisi davalı … olan 24.02.2012 düzenleme, 15.08.2014 vade tarihli 500.000,00 USD tutarlı malen kaydı içeren, üzerinde “teminat olarak veriyorum” ibaresi yazılı ve davacı … emrine düzenlenen, keşidecisi davalı … olan 24.02.2014 düzenleme, 01.09.2014 vade tarihli 500.000,00 TL tutarlı, üzerinde “teminattır” ibaresi yazılı dava konusu senetler kambiyo senedi niteliğindedir. Davalının dava konusu iki senet üzerinde bulunan imzalara yönelik bir itirazı bulunmamakla birlikte senetlerin ön yüzlerinde “teminattır” ve “teminat olarak veriyorum” ifadeleri vardır. Bu ibareler tek başlarına bononun teminat senedi olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Senedin teminat senedi olduğunun ispatı için yazılı delile ihtiyaç vardır ki davalı zaten dava konusu senedin teminat amaçlı verilmediğini savunmuştur. Bu iddia ve savunmalar kapsamında değerlendirme yapıldığında; senetteki edinme sebebini tadil eden keşideci olduğundan, ispat yükü davalı taraftadır. (…)”
Dolayısıyla tek başına teminattır ibaresi senedin teminat senedi olduğunu göstermez.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2018/11241 Esas 2019/16137 Karar 7.11.2019 Tarihli Kararı ise
“(…) Takip dayanağı senedin teminat senedi olduğu iddiasının, hangi ilişkinin teminatı olduğu senet üzerine yazılmak suretiyle ya da yazılı bir belge ile ispatlanması gerekir (HGK’nun 14.03.2001 tarih ve 2001/…-233 E, 2001/257 K. sayılı ve yine HGK’nun 20.06.2001 tarih ve 2001/…-496 Sayılı kararları). Senet üzerine yazılmış teminat kaydının senet metnine dahil olması gerekir.
Somut olayda, takip dayanağı bononun incelenmesinde, bononun sol ön yüzünde; ” İş bu Senet Daire Teminat ipotekleri çözüldüğünde düşer ” ibaresinin senet metni dışında kalacak şekilde yazıldığı anlaşılmıştır. Senet metnine dahil olmayacak şekilde yazılan teminat kaydı senedin kambiyo vasfını etkilemez. Borçlu tarafından teminat iddiasını ispata yarar başkaca delil de ibraz edilmediği anlaşılmıştır.
O halde Bölge Adliye Mahkemesince, borçlunun itirazının reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile takibin iptali yönünde hüküm tesisi isabetsiz olup Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması gerekmiştir. (…)”
Anlaşılacağı üzere teminat senedinden bahsedebilmek için hangi ilişkinin teminatı olduğu açıkça gösterilmelidir. Bu husus da başka bir yazılı delil ile mümkündür. Bu uyuşmazlık türü bankanın verdiği ticari krediler için alınan teminat senetlerinde sıkça görülmektedir.
Senedin Teminat Senedi Olabilmesi İçin Taşıması Gereken Unsurlar
- Senette teminat senedidir ibaresinin bulunması gerekmektedir.
- Hangi sözleşmeye konu olacağının açıkça belirlenmesi gerekmektedir.
- Senedin arka yüzüne ise hangi konu olacağının açıklanması gerekmektedir.
- Bahse konu sözleşme konusu tamamlandığında teminat senedinin hükümleri ‘geçersizdir, ciro edilemez’ notu yazılmalıdır.
Ayrıca boş senete atılan imzalar borç doğursa da yasal değildir. Tarafların bilgisi halinde doldurulmalıdır. Alacaklı, işveren tarafından tutarı boş bırakılan senetler imza için talep edilemez. Boş bırakılıp sonradan doldurmak aynı zamanda suçtur. Bu durum Türk Ceza Kanunu 209. Maddedeki açığa atılan imzanın kötüye kullanılması suçunu oluşturur.
Senedin teminat senedi olduğu durumlarda ileri sürülecek hususun borca itiraz mı yoksa şikayet mi olacağı tartışmalıdır. Pekcanıtez/Atalay/Özekes İcra İflas Hukuku 2018 Bası, 248. Syf, 4.f’da şu şekilde açıklamaktadır;
“(…) Senedin teminat senedi kaydını içermesi, onun kambiyo senedi vasfını etkileyecekse, o zaman bunun şikayet yoluyla ileri sürülmesi gerekir. Yargıtay kararlarında, bir ayrım yapıldığı görülmektedir. Senette sadece ‘teminat senedidir’ ya da bu anlama gelecek soyut ifadeler kullanılmışsa, bunun senedin kayıtsız şartsız ödeme durumunu etkilemeyeceği ve dolayısıyla senet vasfını zedelemeyeceği, bu durumda kural olarak borca itirazın söz konusu olacağı; şayet teminata ilişkin soyut ifadeler değil, taraflar arasındaki gerçek bir ilişki olduğunu gösteren senet üzerinde ya da başka bir belgede açık kayıt varsa, o zaman da senedin kayıtsız ve şartsız ödeme yönü zedelenmiş olacağından, kambiyo senedi vasfının etkileneceği ve şikayet yoluna başvurulması gerektiği kabul edilmektedir.(…)”
Teminat senedi vasfına haizse buna ilişkin şikayeti ödeme emrinin kendisine tebliğinden itibaren 5 gün içerisinde icra mahkemesine bildirmek zorundadır. Aksi halde cebri icraya devam olunacaktır. Bu süre kesin süredir, başvurulmadığı takdirde hak düşürücü süre olması sebebiyle sürenin uzatılması mümkün değildir. Konuya ilişkin olarak Yargıtayın kararı da mevcuttur;
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2009/29141 Esas 2010/68 Karar 11.01.2010 Tarihli Kararı
“(…) İİK’nun 168/3. maddesi uyarınca, yapılan takibin şekline göre, borçlu, senedin kambiyo senedi vasfını haiz olmadığına yönelik şikayetini yasal ( 5 ) günlük süre içerisinde icra mahkemesine bildirmesi gerekir. Söz konusu süre kesin süre olup, başvurulmaması halinde hak düşürücü süre sebebiyle sürenin uzatılması mümkün değildir.
Somut olayda yapılan takiple ilgili olarak gönderilen 10 örnek ödeme emri, borçluya 07.01.2009 tarihinde tebliğ edilmiş olup, borçlu da tebliğ tarihinin 07.01.2009 olduğunu şikayet dilekçesinde belirtmiştir. Bu durumda şikayetin yasal 5 günlük süre içerisinde (en geç 12.01.2009 tarihinde ) yapılması gerekirken, bu süreden sonra 13.01.2009 tarihinde başvuruda bulunulduğundan ve bu hususun mahkemece re’sen gözetilmesi gerektiğinden, borçlu isteminin süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken işin esası incelenerek istemin kabulü yönünde hüküm tesisi isabetsizdir. (…)”
Ancak senette sadece “teminattır” ibaresinin mevcut olduğu bir durumda borca itiraz söz konusu olacağı için borçlu 5 gün içerisinde icra mahkemesine itirazda bulunmak zorundadır. Bu ikili ayrım hak kayıpları yaşanmaması açısından önem arz etmektedir.
Sonuç olarak teminat senedi senedin hangi ilişkiye dayanılarak verildiğini ve şartlarını açık bir şekilde yazmalıdır. Sözleşme söz konusu ise sözleşmenin üzerine senedin vasıf ve unsurları yazılmalıdır. Sözleşme söz konusu değilse bile ek bir sözleşme veya protokol yaparak senede atıf yapılmasında her iki taraf için de fayda vardır. Aksi takdirde senet bir kambiyo senedi olacaktır ve borcu olmadığını iddia eden taraf iddiasını yazılı delil ile ispatlamak zorunda kalacaktır. Şikayet ve itiraz hususlarına da ayrıca dikkat etmek gerekmektedir. Bu durum ise ciddi problemlere neden olacaktır.